Artikelen

 

Henk Verhoef Het Sauer-orgel in de St. Nicolaaskerk te Amsterdam gerestaureerd
Het ORGEL 98 (2002), nr. 6, 10-19 [samenvatting]


Foto van http://muziekindenicolaas.nl
In 2001 rondde Verschueren Orgelbouw (Heythuysen) de restauratie van het drieklaviers Sauer-orgel in de St.-Nicolaaskerk te Amsterdam af (Ton van Eck was adviseur). Het orgel werd in 1889 in de toen nieuwe kerk opgeleverd, in een door de architect van kerk, A.C. Bleys, op basis van een tekening van Sauer ontworpen kast. De dispositie weerspiegelt de interpretatie van Wilhelm Sauer (1831-1916) van het Duitse 'moderne orgel' zoals dat aan het einde van de 19de eeuw ontstond: de achtvoets registers zijn gekozen in sets van twee (grondtoonrijk + boventoonrijk register), maar verraden tevens de invloed van Cavaillé-Coll, want elk manuaal heeft een Prestant, een strijker, een overblazende fluit en een (half)gedekte fluit. 
In de 20ste eeuw is aan het orgel gewerkt door Sauer zelf (1904); Bernhard Koch (1914/1921/1928/1931, het betrof steeds onderhoud); Adema-Schreurs (1960, reparaties en wijziging dispositie). Sinds 1960 ontbrak aan het orgel onder meer de Gamba 8 van Manuaal I, op Sauer-orgels als het Amsterdamse een essentieel register; tevens waren diverse enge registers afgesneden tot 'barokke' hoge registers als Nasard en Terts.
Orgelbouwer Jean-Marc Puet, in 1975 tot organist van de St.-Nicolaaskerk benoemd, begon met het reconstrueren van het orgel. Zo plaatste hij op de plaats van de Gamba een Valckx & Van Kouteren-Salicionaal. Puets opvolger, Henk Verhoef, wist beslag te leggen op pijpwerk uit het voormalige Sauer-orgel in de Stadsgehoorzaal te Middelburg (1902).
Bij de restauratie door Verschueren is dit pijpwerk gebruikt, zodat het orgel vrijwel zijn oorspronkelijke dispositie heeft herkregen. Des te opmerkelijker is het dat de Gamba niet is gereconstrueerd; de veel mildere Valckx & Van Kouteren-Salicionaal bleef. Ook werd de windvoorziening gelaten zoals die was aangetroffen: een derde magazijnbalg (Martin Boltes noemde er in het ORGEL van 1889 drie; het orgel had er inmiddels slechts twee) werd niet gereconstrueerd. De wind werd stabiel gemaakt met behulp van steunbalgen in het orgel.
Het orgel klinkt als herboren. Zowel wat de techniek als wat de klank betreft is de restaurateur zeer terughoudend te werk gegaan. Het resultaat bewijst hoe waardevol deze wijze van restaureren is.

Foto van http://muziekindenicolaas.nl