Artikelen

Aad Alblas Tweede Emder symposium over het Psalter van Calvijn
Het ORGEL 98 (2002), nr. 6, 7-9 [samenvatting]

 

De Johannes a Lasco Bibliotheek in het Oostfriese Emden is vorig jaar een ‘Forschungsprojekt’ gestart over de invoering van het Geneefse Psalter in Duitsland en Nederland. Het onderzoek staat onder leiding van prof. dr. Eckhardt Grunewald (Universiteit Oldenburg) en dr. Jan R. Luth (Universiteit Groningen). Bij het project horen drie symposia. Onlangs vond het tweede plaats.
Prof. dr. Herman Selderhuis verklaarde het succes van het Psalter: de gereformeerden zagen overeenkomsten tussen hun lot en dat van David. Dr. Ralf George Czapla uit Tübingen vertelde hoe de lutheranen twistten over de vraag of de christologische uitleg in een aantal Calvijnse psalmen wel juist was. Lars Kessner uit Mainz stelde dat de Duitse psalmberijming van de hand van Ambrosius Lobwasser (1515-1585), ook wel ‘de Duitse Datheen’, zeer populair was bij de lutheranen. Dr. Rainer H. Jung uit Kassel noemde de poging van Philippe de Jongere (1538-1600) om het Geneefse Psalter in Duitsland ingevoerd te krijgen. Hij gaf in 1588 het Psalter van Winnenberg uit.
Jan Utenhove (1520-1565) gaf vanaf 1551 in Londen berijmde psalmen uit. Dr. Hans Beelen uit Oldenburg liet zien hoe Utenhove daarbij geïnspireerd werd door het Geneefse Psalter. Officieel besloot de synode van 1568 dat alleen Datheens psalmen werden toegelaten om in de eredienst te zingen, aldus Beelen. Dr. Jan Luth constateerde dat de psalmen van Datheen dat tot ver in de 17de eeuw in grote delen van Oost- en Noord-Nederland en in het gewest Utrecht niet veel gezongen werden; men koos er voor Duitse liederen. Wat het zingen van Datheen psalmen betreft, merkte Luth op dat ritmisch zingen slechts met de grootste moeite werd geaccepteerd; zelfs vandaag zijn er nog kerken die isoritmisch zingen.
Psalmboekverzamelaar Gert Jan Buitink vroeg zich tenslotte af hoe calvinistisch Calvijn eigenlijk zelf was: hij had aanvankelijk ‘La Salutation angélique’ (de Engelenzang) in zijn psalmuitgaven opgenomen. Nederlandse ‘kenners’ hadden zich juist verzet tegen het Ave Maria bij de huwelijksinzegening van kroonprins Willem-Alexander en Máxima.